İnşaat sahalarında personel ve malzemelerin katlar arasında güvenli şekilde taşınması, proje verimliliği ve iş güvenliği açısından büyük önem taşır. Özellikle yüksek katlı yapılarda kullanılan inşaat asansörleri, yalnızca taşıma kapasitesi veya çalışma yüksekliğine göre değil, ilgili güvenlik standartları dikkate alınarak değerlendirilmelidir.
Bu noktada EN 12159 standardı, personel veya personel ile birlikte malzeme taşımak amacıyla kullanılan belirli yapı tipi asansörlerinin güvenlik gerekliliklerini tanımlayan temel standartlardan biridir.
Türkiye’de TS EN 12159 olarak da karşılık bulan bu standart, inşaat ve mühendislik sahalarında kullanılan kabinli ve kılavuzlu personel ve yük asansörlerinin güvenli şekilde tasarlanması ve kullanılmasına yönelik önemli kriterler ortaya koyar.
EN 12159 Standardı Nedir?
EN 12159, inşaat ve mühendislik sahalarında geçici olarak kurulan, personel veya personel ile birlikte malzeme taşımak üzere tasarlanan motorlu yapı asansörlerini kapsayan bir Avrupa standardıdır.
Standardın kapsamındaki sistemler genel olarak;
* personel veya personel ile birlikte malzeme taşıyan,
* kabinli,
* kılavuzlanmış,
* kat seviyelerine hizmet veren,
* dikey veya dikeye yakın bir güzergâhta hareket eden
inşaat asansörleridir.
EN 12159 yalnızca ekipmanın hareket kabiliyetini veya taşıma kapasitesini ele almaz. Asansörün kullanım ömrünün farklı aşamalarında oluşabilecek tehlikelerin azaltılması ve sistemin güvenli şekilde çalıştırılması için gerekli tasarım ve güvenlik prensiplerini de kapsar.
Türkiye’de kullanılan TS EN 12159 tanımı da personel ve malzeme taşımak amacıyla kullanılan düşey kılavuz raylı, kabinli inşaat asansörlerini ifade eder.
TS EN 12159 Hangi İnşaat Asansörlerini Kapsar?
TS EN 12159 standardı temel olarak personel ve yük asansörleri ile ilişkilidir.
Bu tip asansörler özellikle;
* yüksek katlı konut projelerinde,
* ticari bina inşaatlarında,
* endüstriyel tesis projelerinde,
* altyapı ve mühendislik projelerinde,
* şantiye içerisinde personel ve malzemenin farklı katlara taşınması gereken uygulamalarda
kullanılabilir.
Buradaki önemli nokta, yalnızca malzeme taşıyan sistemler ile personel taşıyan sistemlerin aynı standart kapsamında değerlendirilmemesidir.
Maksan Lift de ürün gruplarını bu doğrultuda sınıflandırmakta; personel ve yük asansörlerini EN 12159, yalnızca yük taşımaya yönelik asansörleri EN 12158, taşıma platformlarını EN 16719 ve hareketli cephe platformlarını EN 1495 kapsamında konumlandırmaktadır.
EN 12159 İnşaat Asansörlerinde Güvenlik Açısından Neden Önemlidir?
Şantiyelerde kullanılan inşaat asansörleri, çalışma günü boyunca çok sayıda taşıma operasyonu gerçekleştirebilir. Personel, ekipman ve malzemelerin farklı çalışma seviyeleri arasında taşınması sırasında ortaya çıkabilecek risklerin kontrol altında tutulması gerekir.
EN 12159 standardının temel amacı da bu noktada devreye girer.
Standart, ekipmanın tasarımından kullanımına kadar ortaya çıkabilecek önemli tehlikelerin belirlenmesini ve bu risklerin mümkün olduğunca azaltılmasını hedefleyen güvenlik gereklilikleri içerir.
Personel taşıyan bir asansörde güvenlik yalnızca kabinin yukarı ve aşağı hareket etmesinden ibaret değildir. Kabine erişim, taşıma sınırları, durak alanları, kontrol sistemleri ve çalışma sırasında meydana gelebilecek beklenmedik durumlar da sistem güvenliğinin bir parçasıdır.
Bu nedenle EN 12159 uyumlu personel ve yük asansörleri, güvenlik gerekliliklerinin ürünün tasarım aşamasından itibaren değerlendirilmesini sağlar.
EN 12159 Standardında Öne Çıkan Güvenlik Kriterleri
Bir personel ve yük asansörünün güvenli çalışması, birçok bileşenin birlikte doğru şekilde görev yapmasına bağlıdır.
EN 12159 kapsamındaki değerlendirmelerde özellikle şu konular önem kazanır:
Kabin ve Erişim Güvenliği
Personelin asansöre giriş ve çıkış yaptığı alanların güvenli şekilde tasarlanması gerekir. Kabin, kapılar ve durak noktaları çalışma sırasında oluşabilecek riskleri azaltacak şekilde değerlendirilmelidir.
Taşıma Kapasitesi
Her inşaat asansörünün belirli bir taşıma kapasitesi bulunur. Personel sayısı ve taşınacak malzemelerin toplam ağırlığı sistemin izin verilen çalışma limitleri içerisinde tutulmalıdır.
Kontrollü Hareket
Asansörün hareketi, hızlanması, yavaşlaması ve durması kontrollü şekilde gerçekleşmelidir. Özellikle yüksek yapılarda dikey taşımanın güvenilir ve öngörülebilir olması önemlidir.
Durak Seviyeleri
İnşaat asansörlerinin hizmet verdiği katlarda güvenli giriş ve çıkış alanlarının oluşturulması gerekir. Kabin ve kat seviyesi arasındaki erişim, saha güvenliğinin önemli parçalarından biridir.
Koruyucu ve Güvenlik Sistemleri
Personel taşıyan sistemlerde farklı çalışma senaryoları ve olası riskler dikkate alınmalıdır. Güvenlik bileşenleri, sistemin normal çalışma koşullarının dışına çıkması durumunda oluşabilecek riskleri azaltmaya yardımcı olur.
Bakım ve Kontroller
İnşaat asansörlerinde güvenli çalışma yalnızca üretim aşamasıyla sınırlı değildir. Düzenli kontroller, bakım çalışmaları ve ekipmanın üretici talimatlarına uygun şekilde kullanılması da güvenli işletmenin önemli parçalarıdır.
EN 12159 ile EN 12158 Arasındaki Fark Nedir?
İnşaat asansörleri hakkında araştırma yapılırken EN 12159 ile EN 12158 standartları sıklıkla birlikte görülebilir. Ancak iki standart aynı ekipman grubunu ifade etmez.
Temel fark, taşınan yükün niteliğidir.
EN 12159, personel veya personel ile birlikte malzeme taşımaya yönelik inşaat asansörleriyle ilişkilidir.
EN 12158 ise temel olarak malzeme ve yük taşımak amacıyla kullanılan yapı tipi yük asansörleriyle ilişkilidir.
Dolayısıyla bir şantiyede kullanılacak sistem belirlenirken yalnızca kapasite veya çalışma yüksekliği değil, personel taşıma ihtiyacının bulunup bulunmadığı da dikkate alınmalıdır.
Maksan Lift’in ürün sınıflandırmasında da personel ve yük asansörleri EN 12159, yük asansörleri ise EN 12158 kapsamında yer almaktadır.
Bu ayrım doğru ekipmanın ve doğru güvenlik standardının belirlenmesi açısından önemlidir.
EN 12159 Uyumlu İnşaat Asansörü Seçerken Nelere Dikkat Edilmeli?
Her inşaat projesinin çalışma koşulları ve taşıma ihtiyaçları farklıdır. Bu nedenle inşaat asansörü seçimi, yalnızca tek bir teknik özellik üzerinden yapılmamalıdır.
Projenin ihtiyaçları bütün olarak değerlendirilmelidir.
Çalışma Yüksekliği
Yapının toplam yüksekliği ve asansörün hizmet vereceği kat seviyeleri, uygun sistemin belirlenmesinde temel kriterlerden biridir.
Taşıma Kapasitesi
Aynı anda taşınması planlanan personel sayısı ve malzeme miktarı değerlendirilerek proje için yeterli taşıma kapasitesine sahip sistem seçilmelidir.
Kabin Ölçüleri
Taşınacak malzemelerin boyutları, ekipmanların özellikleri ve personel yoğunluğu kabin ölçülerinin belirlenmesinde etkili olabilir.
Seyahat Hızı
Özellikle yüksek katlı ve yoğun çalışma programına sahip projelerde taşıma süresi, saha verimliliğini doğrudan etkileyebilir.
Kullanım Yoğunluğu
Asansörün gün içerisinde ne kadar sıklıkla kullanılacağı, hangi vardiyalarda çalışacağı ve taşıma trafiğinin yoğunluğu sistem seçiminde değerlendirilmelidir.
Şantiye Koşulları
Yapının geometrisi, montaj alanı, erişim koşulları ve projenin ilerleme süreci de kullanılacak personel ve yük asansörünün konfigürasyonunu etkileyebilir.
Doğru sistemin seçilmesi, hem güvenli çalışma ortamının oluşturulmasına hem de personel ve malzeme hareketinin daha verimli yönetilmesine katkı sağlar.
Maksan Lift ve EN 12159 Uyumlu Personel ve Yük Asansörleri
Maksan Lift, inşaat ve endüstriyel projeler için personel ve yük asansörleri, yük asansörleri, taşıma platformları, endüstriyel asansörler ve hareketli cephe platformları geliştirmektedir.
Maksan Lift’in resmi internet sitesinde personel ve yük asansörlerinin EN 12159 standardı kapsamında tasarlanıp üretildiği belirtilmektedir.
1997 yılında kurulan Maksan Lift, Ankara’daki 20.000 m² üretim tesisinde faaliyet göstermekte ve yıllık 720 ünite üretim kapasitesine sahip bulunmaktadır. Maksan Lift ürünleri bugüne kadar 35’ten fazla ülkeye ihraç edilmiştir.
Bu üretim altyapısı, farklı ölçekteki inşaat ve endüstriyel projelere yönelik dikey taşıma çözümlerinin geliştirilmesine imkân sağlar.
Proje yüksekliği, taşıma kapasitesi, kabin ölçüleri ve saha koşulları değerlendirilerek projeye uygun personel ve yük asansörü konfigürasyonu belirlenebilir.
EN 12159 ve Operatör Eğitiminin Önemi
Güvenli bir inşaat asansörü sistemi yalnızca doğru ekipmanın seçilmesiyle tamamlanmaz. Sistemi kullanan, kuran ve bakımını gerçekleştiren personelin de ekipmana ve çalışma koşullarına uygun şekilde eğitilmesi gerekir.
Doğru kullanım alışkanlıkları;
* günlük kontrollerin yapılması,
* taşıma sınırlarının dikkate alınması,
* güvenlik prosedürlerine uyulması,
* olağan dışı durumlarda doğru müdahalenin gerçekleştirilmesi
açısından önem taşır.
Maksan Lift, Ankara Sincan tesislerinde oluşturduğu IPAF eğitim merkezi kapsamında EN 12159 personel ve yük asansörlerine yönelik operatör ve teknik eğitimleri de programına dahil etmektedir. Resmî eğitim merkezi açılışının Kasım 2026 itibarıyla gerçekleştirilmesi planlanmaktadır.
Böylece güvenlik yaklaşımı yalnızca ekipmanın üretimiyle sınırlı kalmayıp kullanım, montaj, bakım ve saha yönetimi süreçlerini de kapsamaktadır.
Güvenli ve Verimli Projeler İçin Doğru İnşaat Asansörü
Yüksek katlı ve yoğun çalışma temposuna sahip projelerde personel ve malzeme taşımacılığının doğru şekilde planlanması, şantiye operasyonlarının verimliliği açısından kritik önem taşır.
EN 12159 standardı, personel veya personel ile birlikte malzeme taşıyan inşaat asansörlerinde güvenlik yaklaşımının temel referanslarından biridir.
Ancak güvenli bir sistem oluşturmak için yalnızca standarda bakmak yeterli değildir. Projenin çalışma yüksekliği, taşıma kapasitesi, kabin ihtiyacı, saha koşulları ve kullanım yoğunluğu birlikte değerlendirilmelidir.
Maksan Lift’in EN 12159 kapsamında tasarlanan personel ve yük asansörleri, farklı ölçek ve ihtiyaçlara sahip inşaat projelerinde güvenli ve verimli dikey taşıma çözümleri oluşturmak amacıyla geliştirilmektedir.
Projenize uygun inşaat asansörü ve personel-yük taşıma çözümünü belirlemek için Maksan Lift ile iletişime geçebilir, teknik ihtiyaçlarınıza uygun sistemler hakkında detaylı bilgi alabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
EN 12159, inşaat ve mühendislik sahalarında geçici olarak kullanılan, personel veya personel ile birlikte malzeme taşımaya yönelik belirli kabinli ve kılavuzlu yapı asansörlerinin güvenlik gerekliliklerini kapsayan Avrupa standardıdır.
TS EN 12159, EN 12159 standardının Türkiye’de kullanılan standart karşılığıdır. Personel ve malzeme taşımaya yönelik düşey kılavuz raylı ve kabinli inşaat asansörleriyle ilişkilidir.
Standart, personel veya personel ile birlikte malzeme taşıyan belirli inşaat asansörlerini kapsar. Bu sistemler genellikle kat seviyelerine hizmet veren, kabinli ve kılavuzlu yapı tipi asansörlerdir.
EN 12159 personel veya personel ile birlikte malzeme taşıyan inşaat asansörleriyle ilişkilidir. EN 12158 ise yük ve malzeme taşımaya yönelik yapı tipi yük asansörlerinde kullanılır.
Çalışma yüksekliği, taşıma kapasitesi, kabin ölçüsü, seyahat hızı, kullanım yoğunluğu, montaj alanı ve projenin saha koşulları birlikte değerlendirilmelidir.
Evet. Maksan Lift, resmi internet sitesinde personel ve yük asansörlerinin EN 12159 standardı kapsamında tasarlanıp üretildiğini belirtmektedir.
